返回

引例 求解线性方程组

{ 2 x 1 x 2 x 3 + x 4 = 2 x 1 + x 2 2 x 3 + x 4 = 4 4 x 1 6 x 2 + 2 x 3 2 x 4 = 4 3 x 1 + 6 x 2 9 x 3 + 7 x 4 = 9 \left\{ \begin{array}{r} \begin{matrix} 2x_{1} - \ x_{2} - \ \ x_{3} + \ \ \ x_{4} = 2\ \ \ \ \ \ \ ① \\ \ \ \ x_{1} + \ x_{2} - 2x_{3} + \ \ x_{4} = 4\ \ \ \ \ \ \ ② \end{matrix} \\ \begin{matrix} 4x_{1} - 6x_{2} + 2x_{3} - 2x_{4} = 4\ \ \ \ \ \ \ ③ \\ 3x_{1} + 6x_{2} - 9x_{3} + {7x}_{4} = 9\ \ \ \ \ \ \ ④ \end{matrix} \end{array} \right.\

解: (1) ÷ 2 { x 1 + x 2 2 x 3 + x 4 = 4 2 x 1 x 2 x 3 + x 4 = 2 2 x 1 3 x 2 + x 3 x 4 = 4 3 x 1 + 6 x 2 9 x 3 + 7 x 4 = 9 \overset{\begin{matrix} ① \leftrightarrow ② \\ ③ \div 2 \end{matrix}}{\rightarrow}\left\{ \begin{array}{r} \begin{matrix} x_{1} + \ x_{2} - 2x_{3} + \ \ x_{4} = 4\ \ \ \ \ \ \ ① \\ \ \ 2x_{1} - \ x_{2} - \ \ x_{3} + \ \ \ x_{4} = 2\ \ \ \ \ ② \end{matrix} \\ \begin{matrix} 2x_{1} - 3x_{2} + \ x_{3} - \ x_{4} = 4\ \ \ \ \ \ \ \ \ ③ \\ 3x_{1} + 6x_{2} - 9x_{3} + {7x}_{4} = 9\ \ \ \ \ \ \ ④ \end{matrix} \end{array} \right.\ (B1)

2 3 { x 1 + x 2 2 x 3 + x 4 = 4 2 x 2 2 x 3 + 2 x 4 = 0 5 x 2 + 5 x 3 3 x 4 = 6 3 x 2 3 x 3 + 4 x 4 = 3 \overset{\begin{matrix} ② - ③ \\ ③ - 2① \\ ④ - 3① \end{matrix}}{\rightarrow}\left\{ \begin{array}{r} \begin{matrix} x_{1} + \ x_{2} - 2x_{3} + x_{4} = 4\ \ \ \ \ \ \ ① \\ \ \ \ \ \ 2x_{2} - 2x_{3} + 2x_{4} = 0\ \ \ \ \ \ \ ② \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 5x_{2} + 5x_{3} - 3x_{4} = - 6\ \ \ \ \ \ \ ③ \\ \ \ \ 3x_{2} - 3x_{3} + {4x}_{4} = - 3\ \ \ \ \ \ \ ④ \end{matrix} \end{array} \right.\ (B2)

× 1 2 + 5 3 { x 1 + x 2 2 x 3 + x 4 = 4 x 2 x 3 + x 4 = 0 2 x 4 = 6 x 4 = 3 \overset{\begin{matrix} ② \times \frac{1}{2} \\ ③ + 5② \\ ④ - 3② \end{matrix}}{\rightarrow}\left\{ \begin{array}{r} \begin{matrix} x_{1} + \ x_{2} - 2x_{3} + x_{4} = 4\ \ \ \ \ \ \ ① \\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ x_{2} - x_{3} + x_{4} = 0\ \ \ \ \ \ \ ② \end{matrix} \\ \begin{matrix} \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ 2x_{4} = - 6\ \ \ \ \ \ \ ③ \\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ x_{4} = - 3\ \ \ \ \ \ \ ④ \end{matrix} \end{array} \right.\ (B3)

2 { x 1 + x 2 2 x 3 + x 4 = 4 x 2 x 3 + x 4 = 0 x 4 = 3 0 = 0 \overset{\begin{matrix} ③ \leftrightarrow ④ \\ ④ - 2③ \end{matrix}}{\rightarrow}\left\{ \begin{array}{r} \begin{matrix} x_{1} + \ x_{2} - 2x_{3} + x_{4} = 4\ \ \ \ \ \ \ ① \\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ x_{2} - x_{3} + x_{4} = 0\ \ \ \ \ \ \ ② \end{matrix} \\ \begin{matrix} \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ x_{4} = - 3\ \ \ \ \ \ \ ③ \\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \ 0 = 0\ \ \ \ \ \ \ ④ \end{matrix} \end{array} \right.\ (B4)

这里 , (1)→(B1)是为消x1作准备.

(B1)→(B2)是保留①中的x1 , 消去②、③、④中的x1

(B2)→(B3)是保留②中的x2并把它的系数变为1 , 然后消去③、④中的x2

在此同时恰好把x3也消去了

(B3)→(B4)是消去x4 , 在此同时恰好把常数也消去了 , 得到恒等式0=0

(若常数项不能消去 , 就将得到矛盾方程0=1 , 则说明方程组无解)

至此消元完毕

(B4)是4个未知数3个有效方程的方程组 , 应有一个自由未知数

由于方程组(B4)呈阶梯形 ,

可把每个台阶的第一个未知数(即x1 , x2 , x4)选为非自由未知数

剩下的x3选为自由未知数

这样 , 就只需用“回代”的方法便能求出解:

由③得x4=-3 ;

将x4=-3代入② , 得x2=x3+3;

以x4=-3 , x2=x3+3代入① , 得x1=x3+4

得同解方程组: { x 1 x 3 4 = 0 x 2 x 3 3 = 0 x 4 + 3 = 0 \left\{ \begin{matrix} x_{1} - x_{3} - 4 = 0 \\ x_{2} - x_{3} - 3 = 0 \\ x_{4} + 3 = 0 \end{matrix} \right.\

得参数形式: { x 1 = x 3 + 4 x 2 = x 3 + 3 x 4 = 3 \left\{ \begin{matrix} x_{1} = x_{3} + 4 \\ x_{2} = x_{3} + 3 \\ x_{4} = \ \ \ \ \ - 3 \end{matrix} \right.\ (x3可任意取值)

得参数形式: { x 1 = c + 4 x 2 = c + 3 x 3 = c x 4 = 3 \left\{ \begin{array}{r} \begin{matrix} x_{1} = c + 4 \\ x_{2} = c + 3 \end{matrix} \\ \begin{matrix} x_{3} = c\ \ \ \ \ \ \ \ \ \ \\ x_{4} = - 3\ \ \ \ \ \ \ \ \ \end{matrix} \end{array} \right.\ (其中x3=c )

得非齐次通解: [ x 1 x 2 x 3 x 4 ] \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} x_{1} \\ x_{2} \end{matrix} \\ \begin{matrix} x_{3} \\ x_{4} \end{matrix} \end{array} \right\rbrack = [ c + 4 c + 3 c 3 ] \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} c + 4 \\ c + 3 \end{matrix} \\ \begin{matrix} c \\ \ - 3 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack = c [ 1 1 1 0 ] c\left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ 0 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack + [ 4 3 0 3 ] \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 4 \\ 3 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ - 3 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack (c 为任意实数)

在上述消元过程中,始终把方程组看作一个整体,

即不是着眼于某一个方程的变形 , 而是着眼于整个方程组变成另一个方程组,

其中用到三种变换 , 即:

(i)交换方程次序(ⓘ与ⓙ相互替换);

(ii)以非0的数乘某个方程(以ⓘ×k替换ⓘ);

(iii)一个方程加上另一个方程的k倍(以ⓘ+kⓙ替换ⓘ).

由于这三种变换都是可逆的 , 即

( A ) ( B ) , ( B ) ( A ) 若(A)\overset{ⓘ \leftrightarrow ⓙ}{\rightarrow}(B)\ ,\ 则(B)\overset{ⓙ \leftrightarrow ⓘ\ }{\rightarrow}(A)

( A ) × k ( B ) , ( B ) ÷ k ( A ) 若(A)\overset{ⓘ \times k}{\rightarrow}(B)\ ,\ 则(B)\overset{ⓘ \div k}{\rightarrow}(A)

( A ) + k ( B ) , ( B ) k ( A ) 若(A)\overset{ⓘ + kⓙ}{\rightarrow}(B)\ ,\ 则(B)\overset{ⓘ - kⓙ}{\rightarrow}(A)

因此变换前的方程组与变换后的方程组是同解的

这三种变换都是方程组的同解变换

所以最后求得的非齐次通解是线性方程组的全部解

在上述变换过程中,

实际上只对方程组的系数和常数进行运算 , 未知数并未参与运算

因此 , 如果记线性方程组的增广矩阵为B=(A , b)= [ 2 1 4 3 1 1 6 6 1 2 2 9 1 1 2 7 2 4 4 9 ] \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 2 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 4 \\ 3 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} - 1 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 6 \\ 6 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} - 1 \\ - 2 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 2 \\ - 9 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 2 \\ 7 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 2 \\ 4 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 4 \\ 9 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack

那么上述对方程组的变换完全可以转换为对矩阵B的变换

把方程组的上述三种同解变换移植到矩阵上 , 就得到矩阵的三种初等变换

定义1下面三种变换称为矩阵的初等行变换:

(i)对换两行(对换i , j两行 , 记作ri ⟷ rj);

(ii)以非0数k乘某一行中的所有元(第i行乘k , 记作ri×k);

(iii)把某一行所有元的k倍加到另一行对应的元上去

(第j行的倍加到第i行上 , 记作ri + krj).

把定义中的“行”换成“列” , 即得矩阵的初等列变换的定义

(所用记号是把‘r"换成“c”)

矩阵的初等行变换与初等列变换 , 统称初等变换

三种初等变换都是可逆的 , 且其逆变换是同一类型的初等变换;

变换ri ⟷ rj的逆变换就是其本身;

变换ri×k的逆变换为ri× 1 k \frac{1}{k} (或记作ri÷k);

变换ri + krj的逆变换为ri + (-k)rj(或记作ri -krj).

如果矩阵A经有限次初等行变换变成矩阵B ,

就称矩阵A与B行等价 ,记作A r \begin{matrix} r \\ \sim \end{matrix} B

如果矩阵A经有限次初等列变换变成矩阵B ,

就称矩阵A与B列等价,记作A c \begin{matrix} c \\ \sim \end{matrix} B

如果矩阵A经有限次初等变换变成矩阵B ,

就称矩阵A与B等价,记作A ~B.

矩阵之间的等价关系具有下列性质:

(i)反身性A~A;

(ii)对称性若A~B , 则B~A;

(iii)传递性若A~B , B~C , 则A~C

下面用矩阵的初等行变换来解方程组(1)

其过程可与方程组(1)的消元过程一一对照:

B= [ 2 1 4 3 1 1 6 6 1 2 2 9 1 1 2 7 2 4 4 9 ] \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 2 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 4 \\ 3 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} - 1 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 6 \\ 6 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} - 1 \\ - 2 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 2 \\ - 9 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 2 \\ 7 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 2 \\ 4 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 4 \\ 9 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack

r 1 r 2 r 3 ÷ 2 [ 1 2 2 3 1 1 3 6 2 1 1 9 1 1 1 7 4 2 2 9 ] \overset{\begin{matrix} r_{1} \leftrightarrow r_{2} \\ r_{3} \div 2 \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 2 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 2 \\ 3 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ - 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 3 \\ 6 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} - 2 \\ - 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ - 9 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 1 \\ 7 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 4 \\ 2 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 2 \\ 9 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack =B1

r 2 r 3 r 3 2 r 1 r 4 3 r 1 [ 1 0 0 0 1 2 5 3 2 2 5 3 1 2 3 4 4 0 6 3 ] \overset{\begin{matrix} r_{2} - r_{3} \\ r_{3} - 2r_{1} \\ r_{4} - 3r_{1} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 2 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 5 \\ 3 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} - 2 \\ - 2 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 5 \\ - 3 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 2 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 3 \\ 4 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 4 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 6 \\ - 3 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack =B2

r 2 ÷ 2 r 3 + 5 r 2 r 4 3 r 2 [ 1 0 0 0 1 1 0 0 2 1 0 0 1 1 2 1 4 0 6 3 ] \overset{\begin{matrix} r_{2} \div 2 \\ r_{3} + 5r_{2} \\ r_{4} - 3r_{2} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} - 2 \\ - 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 2 \\ 1 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 4 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 6 \\ - 3 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack =B3

r 3 r 4 r 4 2 r 3 [ 1 0 0 0 1 1 0 0 2 1 0 0 1 1 1 0 4 0 3 0 ] \overset{\begin{matrix} r_{3} \leftrightarrow r_{4} \\ r_{4} - 2r_{3} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} - 2 \\ - 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 4 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 3 \\ 0 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack =B4

由方程组(B4)得到解(2)的回代过程 , 也可用矩阵的初等行变换来完成

即B4= r 1 r 2 r 2 r 3 [ 1 0 0 0 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 4 3 3 0 ] \overset{\begin{matrix} r_{1} - r_{2} \\ r_{2} - r_{3} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 0 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} - 1 \\ - 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 4 \\ 3 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 3 \\ 0 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack =B5

B5对应方程组 { x 1 x 3 = 4 x 2 x 3 = 3 x 4 = 3 \left\{ \begin{matrix} x_{1} - x_{3} = 4 \\ x_{2} - x_{3} = 3 \\ x_{4}\ \ \ \ \ = \ \ - 3 \end{matrix} \right.\

取x3为自由未知数 , 并令x3=c , 即得

x= [ x 1 x 2 x 3 x 4 ] = [ c + 4 c + 3 c 3 ] \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} x_{1} \\ x_{2} \end{matrix} \\ \begin{matrix} x_{3} \\ x_{4} \end{matrix} \end{array} \right\rbrack = \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} c + 4 \\ c + 3 \end{matrix} \\ \begin{matrix} c \\ - 3 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack =c [ 1 1 1 0 ] + [ 4 3 0 3 ] \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ 0 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack + \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 4 \\ 3 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ - 3 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack (2)

其中c为任意常数

矩阵B4和B5的特点是:

都可画出一条从第一行某元左方的竖线开始

到最后一列某元下方的横线结束的阶梯线 , 它的左下方的元全为0

每段竖线的高度为一行 , 竖线的右方的第一个元为非零元

称为该非零行的首非零元 , 具有这样特点的矩阵称为行阶梯形矩阵.

为明确起见给出如下定义:

定义2 (1)非零矩阵若满足下列条件:

(i)非零行在矩阵上方,零行在矩阵下方,

(ii)从上到下首非零元每移动一行 , 从左到右首非零元至少移动一列,

(iii)任一列的首非零元的下方都是0。

则称此矩阵为行阶梯形矩阵

(2)进一步 , 若A是行阶梯形矩阵 , 并且还满足下列条件:

(i)非零行的首非零元为1

(ii)首非零元所在的列的其他元均为0,

则称A为行最简形矩阵

于是B4和B5都是行阶梯形矩阵 , 且B5还是行最简形矩阵

用归纳法可以证明:

对于任何非零矩阵Am×n

总可经有限次初等行变换把它变为行阶梯形矩阵和行最简形矩阵

由引例可知 , 要解线性方程组只需把增广矩阵化为行最简形矩阵

由行最简形矩阵B5即可写出方程组的解(2)

反之 , 由方程组的解(2)也可写出矩阵B5

由此可猜想到一个矩阵的行最简形矩阵是惟一确定的

(行阶梯形矩阵中非零行的行数也是惟一确定的)

对行最简形矩阵再施以初等列变换

可变成一种形状更简单的矩阵 , 称为标准形

例如B5= [ 1 0 0 0 0 1 0 0 1 1 0 0 0 0 1 0 4 3 3 0 ] c 3 c 4 c 4 + c 1 + c 2 c 5 4 c 1 3 c 2 + 3 c 3 [ 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ] \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 0 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} - 1 \\ - 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 4 \\ 3 \end{matrix} \\ \begin{matrix} - 3 \\ 0 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack\overset{\begin{matrix} c_{3} \leftrightarrow c_{4} \\ c_{4} + c_{1} + c_{2} \\ c_{5} - 4c_{1} - 3c_{2} + 3c_{3} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 0 \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ 0 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack =F

矩阵F称为矩阵B的标准形

其特点是:F的左上角是一个单位矩阵 , 其余元全为0

对于m×n矩阵A ,

总可经过初等变换(行变换和列变换)把它化为标准形F= [ E r O O O ] m × n \begin{bmatrix} E_{r} & O \\ O & O \end{bmatrix}_{m \times n}

此标准形由m , n , r三个数完全确定 ,

其中r就是行阶梯形矩阵中非零行的行数

所有与A等价的矩阵组成一个集合 , 标准形F是这个集合中形状最简单的矩阵

矩阵的初等变换是矩阵的一种最基本的运算,

定义3由单位矩阵E经过一次初等变换得到的矩阵称为初等矩阵

三种初等变换对应有三种初等矩阵E(i , j),E(i(k)),E(i,j(k))

(i)把单位矩阵中第i , j两行对换(或第i , j两列对换) , 得初等矩阵

E(i , j)= [ 1 1 0 1 1 1 1 0 1 1 ] \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \ddots \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} 0 \\ \\ \vdots \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ 1 \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ 1 \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \cdots \\ \\ \ddots \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \cdots \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ \\ \vdots \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ 0 \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ 1 \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \ddots \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ 1 \end{matrix} \end{array}\ \ \ \right\rbrack

例:交换单位矩阵 [ 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ] \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix} 的第1行和第3行,得初等矩阵 E 3 ( 1 , 3 ) = [ 0 0 1 0 1 0 1 0 0 ] E_{3}(1,3) = \begin{bmatrix} 0 & 0 & 1 \\ 0 & 1 & 0 \\ 1 & 0 & 0 \end{bmatrix}

用m阶初等矩阵Em(i , j)左乘矩阵A=(aij)m×n ,

得Em(i , j)A= [ a 11 a j 1 a i 1 a m 1 a 12 a j 2 a i 2 a m 2 a 1 n a j n a i n a m n ] \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} a_{11} \\ \vdots \end{matrix} \\ \begin{matrix} a_{j1} \\ \vdots \end{matrix} \\ \begin{matrix} a_{i1} \\ \vdots \\ a_{m1} \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} a_{12} \\ \vdots \end{matrix} \\ \begin{matrix} a_{j2} \\ \vdots \end{matrix} \\ \begin{matrix} a_{i2} \\ \vdots \\ a_{m2} \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \cdots \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \cdots \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \cdots \\ \\ \cdots \end{matrix} \end{array}\ \ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} a_{1n} \\ \vdots \end{matrix} \\ \begin{matrix} a_{jn} \\ \vdots \end{matrix} \\ \begin{matrix} a_{in} \\ \vdots \\ a_{mn} \end{matrix} \end{array} \right\rbrack i j \begin{array}{r} \\ \leftarrow 第i行 \\ \leftarrow 第j行 \\ \end{array}

其结果相当于对矩阵A施行第一种初等行变换: 即把A的第i行与第j行对换(ri⟷rj)

例:用 E 3 ( 1 , 3 ) E_{3}(1,3) 左乘矩阵 A A ,相当于交换 A A 的第1行和第3行。

[ 0 0 1 0 1 0 1 0 0 ] [ 2 0 1 9 5 0 2 3 7 ] = [ 2 3 7 9 5 0 2 0 1 ] \begin{bmatrix} 0 & 0 & 1 \\ 0 & 1 & 0 \\ 1 & 0 & 0 \end{bmatrix}\begin{bmatrix} 2 & 0 & 1 \\ 9 & 5 & 0 \\ 2 & 3 & 7 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 2 & 3 & 7 \\ 9 & 5 & 0 \\ 2 & 0 & 1 \end{bmatrix}

类似地 , 以n阶初等矩阵En(i , j)右乘矩阵A

其结果相当于对矩阵A施行第一种初等列变换:

把A的第i列与第j列对换(ci⟷cj)

(ii)以非零数k乘单位矩阵的第i行(或第i列) , 得初等矩阵

E(i(k))= [ 1 1 k 1 1 ] \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \ddots \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ k \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \ddots \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ 1 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack ←第i行

例:单位矩阵 [ 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ] \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix} 的第2行乘以3,得初等矩阵 E 3 ( 2 ( 3 ) ) = [ 1 0 0 0 3 0 0 0 1 ] E_{3}(2(3)) = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 3 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}

可以验知:

以初等矩阵Em(i(k))左乘矩阵A , 其结果相当于以数k乘A的第i行(ri×k)

例:用 E 3 ( 2 ( 3 ) ) E_{3}(2(3)) 左乘 A A ,相当于将 A A 的第2行每个元素乘以3。

[ 1 0 0 0 3 0 0 0 1 ] [ 1 8 10 9 5 2 5 2 1 ] \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 3 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}\begin{bmatrix} 1 & 8 & 10 \\ 9 & 5 & 2 \\ 5 & 2 & 1 \end{bmatrix} = [ 1 8 10 27 15 6 5 2 1 ] \begin{bmatrix} 1 & 8 & 10 \\ 27 & 15 & 6 \\ 5 & 2 & 1 \end{bmatrix}

以初等矩阵En(i(k))右乘矩阵A , 其结果相当于以数k乘A的第i列(ci×k)

(iii)以k乘单位矩阵的第j行加到第i行上

或以k乘单位矩阵的第i列加到第j列上,

得初等矩阵E(i,j(k))= [ 1 1 k 1 1 ] \left\lbrack \begin{array}{r} \begin{matrix} 1 \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \ddots \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \cdots \\ \ddots \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} k \\ \vdots \end{matrix} \\ \begin{matrix} 1 \\ \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \ddots \\ \end{matrix} \end{array}\ \ \ \begin{array}{r} \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \end{matrix} \\ \begin{matrix} \\ \\ 1 \end{matrix} \end{array} \right\rbrack

例:将单位矩阵 [ 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ] \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix} 的第2行的5倍加到第1行,

得初等矩阵 E 3 ( 1 , 2 ( 5 ) ) = [ 1 5 0 0 1 0 0 0 1 ] E_{3}(1,2(5)) = \begin{bmatrix} 1 & 5 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}

可以验知:以Em(i,j(k))左乘矩阵A

其结果相当于把A的第j行乘k加到第i行上(ri+krj)

例:用 E 3 ( 1 , 2 ( 5 ) ) E_{3}(1,2(5)) 左乘 A A ,相当于把 A A 的第2行乘以 5 5 加到第1行。

[ 1 5 0 0 1 0 0 0 1 ] [ 1 2 0 0 6 1 2 7 2 ] \begin{bmatrix} 1 & 5 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}\begin{bmatrix} 1 & 2 & 0 \\ 0 & 6 & 1 \\ 2 & 7 & 2 \end{bmatrix} = [ 1 32 5 0 6 1 2 7 2 ] \begin{bmatrix} 1 & 32 & 5 \\ 0 & 6 & 1 \\ 2 & 7 & 2 \end{bmatrix}

以En(i,j(k))右乘矩阵A

其结果相当于把A的第i列乘k加到第j列上(cj+kci)

性质1设A是一个m×n矩阵 ,

对A施行一次初等行变换 , 相当于在A的左边乘相应的m阶初等矩阵

对A施行一次初等列变换 , 相当于在A的右边乘相应的n阶初等矩阵

显然初等矩阵都是可逆的 , 且其逆矩阵是同一类型的初等矩阵:

(1)E(i,j)-1=E(i,j) , (2) E(i(k))-1=E(i ( 1 k ) \left( \frac{1}{k} \right) ) , (3)E(ij(k))-1=E(ij(-k))

举例

对于(1)

E = [ 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ] E = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}

E ( i , j ) = [ 1 0 0 0 0 1 0 1 0 ] E(i,j) = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ 0 & 1 & 0 \end{bmatrix} E ( i , j ) 1 = [ 1 0 0 0 0 1 0 1 0 ] {E(i,j)}^{- 1} = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ 0 & 1 & 0 \end{bmatrix}

E ( i , j ) E ( i , j ) 1 = E E(i,j){E(i,j)}^{- 1} = E

对于(2)

E = [ 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ] E = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}

E ( i , j ) = [ 1 0 0 0 2 0 0 0 1 ] E(i,j) = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 2 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix} E ( i , j ) 1 = [ 1 0 0 0 1 2 0 0 0 1 ] {E(i,j)}^{- 1} = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & \frac{1}{2} & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}

E ( i , j ) E ( i , j ) 1 = E E(i,j){E(i,j)}^{- 1} = E

对于(3)

E = [ 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ] E = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}

E ( i , j ) = [ 1 0 2 0 1 0 0 0 1 ] E(i,j) = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 2 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix} E ( i , j ) 1 = [ 1 0 2 0 1 0 0 0 1 ] {E(i,j)}^{- 1} = \begin{bmatrix} 1 & 0 & - 2 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}

E ( i , j ) E ( i , j ) 1 = E E(i,j){E(i,j)}^{- 1} = E

性质2方阵A可逆的充分必要条件是

存在有限个初等矩阵P1 , P2 , ⋯ , Pl , 使方阵A=P1P2⋯Pl

证明:

(一)充分性证明

已知: A = P 1 P 2 P l A = P_{1}P_{2}\cdots P_{l} ,其中每个 P i P_{i} 是初等矩阵。要证: A A 可逆。

因为初等矩阵都是可逆的,即对每个 P i P_{i} ,存在 P i 1 P_{i}^{- 1}

有限个可逆矩阵的乘积仍然可逆,且其逆为 A 1 = P l 1 P 2 1 P 1 1 . A^{- 1} = P_{l}^{- 1}\cdots P_{2}^{- 1}P_{1}^{- 1}.

因此 A A 可逆。

(二)必要性证明

已知: A A n n 阶可逆矩阵。要证:存在有限个初等矩阵 P 1 , , P l P_{1},\ldots,P_{l} ,使 A = P 1 P l A = P_{1}\cdots P_{l}

因为 A A 可逆,根据等价关系的性质,存在有限次初等行变换将 A A 化为单位矩阵 E E

由性质1,对 A A 施行一次初等行变换等价于在 A A 左边乘一个相应的初等矩阵。

设经过 l l 次初等行变换将 A A 化为 E E ,对应的初等矩阵依次为 Q 1 , Q 2 , , Q l Q_{1},Q_{2},\ldots,Q_{l}

Q l Q 2 Q 1 A = E . Q_{l}\cdots Q_{2}Q_{1}A = E. 于是: A = Q 1 1 Q 2 1 Q l 1 . A = Q_{1}^{- 1}Q_{2}^{- 1}\cdots Q_{l}^{- 1}.

由于初等矩阵的逆仍是同一类型的初等矩阵,记 P i = Q i 1 P_{i} = Q_{i}^{- 1}

则每个 P i P_{i} 都是初等矩阵,且 A = P 1 P 2 P l . A = P_{1}P_{2}\cdots P_{l}.

这就说明 A A 可表示为有限个初等矩阵的乘积。

性质2举例说明

(1)充分性验证:已知 A A 可表示为若干个初等矩阵的乘积,要证 A A 可逆。

取初等矩阵 P 1 = [ 0 1 1 0 ] , P 2 = [ 1 0 0 3 ] , P_{1} = \begin{bmatrix} 0 & 1 \\ 1 & 0 \end{bmatrix},\quad P_{2} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 3 \end{bmatrix}, A = P 1 P 2 = [ 0 3 1 0 ] . A = P_{1}P_{2} = \begin{bmatrix} 0 & 3 \\ 1 & 0 \end{bmatrix}.

由于初等矩阵均可逆,有限个可逆矩阵的乘积仍可逆,故 A A 可逆

(2)必要性验证:已知 A A 可逆,要证 A A 可表示为有限个初等矩阵的乘积。

取可逆矩阵 A = [ 0 3 1 0 ] . A = \begin{bmatrix} 0 & 3 \\ 1 & 0 \end{bmatrix}.

通过初等行变换将 A A 化为单位矩阵 E E

1.交换A的第1行与第2行(相当于A左乘 P 1 = [ 0 1 1 0 ] P_{1} = \begin{bmatrix} 0 & 1 \\ 1 & 0 \end{bmatrix} ):

P 1 A = [ 1 0 0 3 ] . P_{1}A = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 3 \end{bmatrix}.

2. P 1 A P_{1}A 的第2行乘以 1 3 \frac{1}{3} (相当于 P 1 A P_{1}A 左乘 P 2 = [ 1 0 0 1 3 ] P_{2} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & \frac{1}{3} \end{bmatrix} ):

P 2 ( P 1 A ) = [ 1 0 0 1 3 ] [ 1 0 0 3 ] = E . P_{2}(P_{1}A) = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & \frac{1}{3} \end{bmatrix}\begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 3 \end{bmatrix} = E.

P 2 ( P 1 A ) = E P_{2}(P_{1}A) = E A = ( P 1 ) 1 ( P 2 ) 1 = [ 0 1 1 0 ] [ 1 0 0 3 ] . A = (P_{1})^{- 1}(P_{2})^{- 1} = \begin{bmatrix} 0 & 1 \\ 1 & 0 \end{bmatrix}\begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 3 \end{bmatrix}.

因为 ( P 1 ) 1 (P_{1})^{- 1} ( P 2 ) 1 (P_{2})^{- 1} 也是初等矩阵,因此 A A 可表示为有限个初等矩阵的乘积。

定理1设A与B为m×n矩阵 , 那么

(i)A r \begin{matrix} r \\ \sim \end{matrix} B的充分必要条件是存在m阶可逆矩阵P , 使PA =B

(ii)A c \begin{matrix} c \\ \sim \end{matrix} B的充分必要条件是存在n阶可逆矩阵Q , 使AQ=B

(iii) A ∼B的充分必要条件是存在m阶可逆矩阵P及n阶可逆矩阵Q , 使PAQ=B

证明:

定理1(i)举例验证与一般性证明

一、举例验证定理1(i)

A = [ 1 2 3 4 5 6 ] , m = 2 , n = 3 . A = \begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 4 & 5 & 6 \end{bmatrix},\quad m = 2,\mspace{6mu} n = 3.

(一)必要性验证(从行等价推出存在可逆矩阵 P P

A A 施行以下初等行变换:

1. 将第1行的 4 - 4 倍加到第2行: [ 1 2 3 4 5 6 ] r 2 4 r 1 [ 1 2 3 0 3 6 ] . \begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 4 & 5 & 6 \end{bmatrix}\overset{r_{2} - 4r_{1}}{\rightarrow}\begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 0 & - 3 & - 6 \end{bmatrix}.

2. 将第2行乘以 1 3 - \frac{1}{3} [ 1 2 3 0 3 6 ] r 2 × ( 1 3 ) B = [ 1 2 3 0 1 2 ] . \begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 0 & - 3 & - 6 \end{bmatrix}\overset{r_{2} \times ( - \frac{1}{3})}{\rightarrow}B = \begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 0 & 1 & 2 \end{bmatrix}.

显然 A r B A\overset{r}{\sim}B

两次行变换对应的初等矩阵分别为: E 1 = [ 1 0 4 1 ] , E 2 = [ 1 0 0 1 3 ] . E_{1} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ - 4 & 1 \end{bmatrix},\quad E_{2} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & - \frac{1}{3} \end{bmatrix}.

P = E 2 E 1 P = E_{2}E_{1} ,则 P = [ 1 0 0 1 3 ] [ 1 0 4 1 ] = [ 1 0 4 3 1 3 ] . P = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & - \frac{1}{3} \end{bmatrix}\begin{bmatrix} 1 & 0 \\ - 4 & 1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ \frac{4}{3} & - \frac{1}{3} \end{bmatrix}.

验证: P A = [ 1 0 4 3 1 3 ] [ 1 2 3 4 5 6 ] = [ 1 2 3 0 1 2 ] = B . PA = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ \frac{4}{3} & - \frac{1}{3} \end{bmatrix}\begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 4 & 5 & 6 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 0 & 1 & 2 \end{bmatrix} = B.

d e t ( P ) = 1 3 0 det(P) = - \frac{1}{3} \neq 0 ,故 P P 可逆。

说明必要性成立:由 A r B A\overset{r}{\sim}B 可找到可逆矩阵 P P 使 P A = B PA = B

(二)充分性验证(从存在可逆矩阵 P P 推出行等价)

设已找到可逆矩阵 P P 使 P A = B PA = B ,其中 P P 如上。

由性质2,可逆矩阵可分解为初等矩阵乘积。

对上述 P P 分解: P = E 2 E 1 , E 1 = [ 1 0 4 1 ] , E 2 = [ 1 0 0 1 3 ] . P = E_{2}E_{1},\quad E_{1} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ - 4 & 1 \end{bmatrix},\mspace{6mu} E_{2} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & - \frac{1}{3} \end{bmatrix}.

于是 B = E 2 E 1 A . B = E_{2}E_{1}A.

左乘 E 1 E_{1} 相当于对 A A 做一次初等行变换( r 2 4 r 1 r_{2} - 4r_{1} ),

再左乘 E 2 E_{2} 相当于再做一次初等行变换( r 2 × ( 1 3 ) r_{2} \times ( - \frac{1}{3}) )。

因此 A A 经过有限次初等行变换化为 B B ,即 A r B A\overset{r}{\sim}B

说明充分性成立。

二、定理1(i)的一般性证明

(一)必要性证明(行等价 ⇒ 存在可逆矩阵 P P

已知 A r B A\overset{r}{\sim}B ,即存在有限次初等行变换将 A A 化为 B B

设这些变换依次对应 m m 阶初等矩阵 E 1 , E 2 , , E k E_{1},E_{2},\ldots,E_{k} ,则 E k E 2 E 1 A = B . E_{k}\cdots E_{2}E_{1}A = B.

P = E k E 1 P = E_{k}\cdots E_{1}

因为初等矩阵均可逆,其乘积仍可逆,故 P P 为可逆矩阵,且 P A = B PA = B

必要性得证。

(二)充分性证明(存在可逆矩阵 P P ⇒ 行等价)

已知存在可逆矩阵 P P 使 P A = B PA = B

由性质2, P P 可分解为初等矩阵乘积: P = E 1 E 2 E k P = E_{1}E_{2}\cdots E_{k} ,其中 E i E_{i} 均为 m m 阶初等矩阵。 于是 B = E 1 E 2 E k A . B = E_{1}E_{2}\cdots E_{k}A.

根据性质1,左乘初等矩阵 E i E_{i} 相当于做一次初等行变换。

因此 A A 经过有限次初等行变换化为 B B ,即 A r B A\overset{r}{\sim}B

充分性得证。

定理1(ii)举例验证与一般性证明

一、举例验证定理1(ii)

A = [ 1 2 3 4 5 6 ] , m = 3 , n = 2 . A = \begin{bmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \\ 5 & 6 \end{bmatrix},\quad m = 3,\mspace{6mu} n = 2.

(一)必要性验证(从列等价推出存在可逆矩阵 Q Q

A A 施行以下初等列变换:

1. 将第1列的 2 - 2 倍加到第2列: [ 1 2 3 4 5 6 ] c 2 2 c 1 [ 1 0 3 2 5 4 ] . \begin{bmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \\ 5 & 6 \end{bmatrix}\overset{c_{2} - 2c_{1}}{\rightarrow}\begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 3 & - 2 \\ 5 & - 4 \end{bmatrix}.

2. 将第2列乘以 1 2 - \frac{1}{2} [ 1 0 3 2 5 4 ] c 2 × ( 1 2 ) B = [ 1 0 3 1 5 2 ] . \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 3 & - 2 \\ 5 & - 4 \end{bmatrix}\overset{c_{2} \times ( - \frac{1}{2})}{\rightarrow}B = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 3 & 1 \\ 5 & 2 \end{bmatrix}.

显然 A c B A\overset{c}{\sim}B

两次列变换对应的初等矩阵分别为(均为 2 2 阶):

F 1 = [ 1 2 0 1 ] , F 2 = [ 1 0 0 1 2 ] . F_{1} = \begin{bmatrix} 1 & - 2 \\ 0 & 1 \end{bmatrix},\quad F_{2} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & - \frac{1}{2} \end{bmatrix}.

Q = F 1 F 2 Q = F_{1}F_{2} ,则 Q = [ 1 2 0 1 ] [ 1 0 0 1 2 ] = [ 1 1 0 1 2 ] . Q = \begin{bmatrix} 1 & - 2 \\ 0 & 1 \end{bmatrix}\begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & - \frac{1}{2} \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 & 1 \\ 0 & - \frac{1}{2} \end{bmatrix}.

验证: A Q = [ 1 2 3 4 5 6 ] [ 1 1 0 1 2 ] = [ 1 0 3 1 5 2 ] = B . AQ = \begin{bmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \\ 5 & 6 \end{bmatrix}\begin{bmatrix} 1 & 1 \\ 0 & - \frac{1}{2} \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 3 & 1 \\ 5 & 2 \end{bmatrix} = B.

d e t ( Q ) = 1 2 0 det(Q) = - \frac{1}{2} \neq 0 ,故 Q Q 可逆。

说明必要性成立:由 A c B A\overset{c}{\sim}B 可找到可逆矩阵 Q Q 使 A Q = B AQ = B

(二)充分性验证(从存在可逆矩阵 Q Q 推出列等价)

设已找到可逆矩阵 Q Q 使 A Q = B AQ = B ,其中 Q Q 如上。

由性质2,可逆矩阵可分解为初等矩阵乘积。

对上述 Q Q 分解: Q = F 1 F 2 , F 1 = [ 1 2 0 1 ] , F 2 = [ 1 0 0 1 2 ] . Q = F_{1}F_{2},\quad F_{1} = \begin{bmatrix} 1 & - 2 \\ 0 & 1 \end{bmatrix},\mspace{6mu} F_{2} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & - \frac{1}{2} \end{bmatrix}.

于是 B = A F 1 F 2 . B = AF_{1}F_{2}.

右乘 F 1 F_{1} 相当于对 A A 做一次初等列变换( c 2 2 c 1 c_{2} - 2c_{1} ),

再右乘 F 2 F_{2} 相当于再做一次初等列变换( c 2 × ( 1 2 ) c_{2} \times ( - \frac{1}{2}) )。

因此 A A 经过有限次初等列变换化为 B B ,即 A c B A\overset{c}{\sim}B

说明充分性成立。

二、定理1(ii)的一般性证明

(一)必要性证明(列等价 ⇒ 存在可逆矩阵 Q Q

已知 A c B A\overset{c}{\sim}B ,即存在有限次初等列变换将 A A 化为 B B

设这些变换依次对应 n n 阶初等矩阵 F 1 , F 2 , , F k F_{1},F_{2},\ldots,F_{k} ,则 A F 1 F 2 F k = B . AF_{1}F_{2}\cdots F_{k} = B.

Q = F 1 F 2 F k Q = F_{1}F_{2}\cdots F_{k}

因为初等矩阵均可逆,其乘积仍可逆,故 Q Q 为可逆矩阵,且 A Q = B AQ = B

必要性得证。

(二)充分性证明(存在可逆矩阵 Q Q ⇒ 列等价)

已知存在可逆矩阵 Q Q 使 A Q = B AQ = B

由性质2, Q Q 可分解为初等矩阵乘积: Q = F 1 F 2 F k Q = F_{1}F_{2}\cdots F_{k} ,其中 F i F_{i} 均为 n n 阶初等矩阵。 于是 B = A F 1 F 2 F k . B = AF_{1}F_{2}\cdots F_{k}.

根据性质1,右乘初等矩阵 F i F_{i} 相当于做一次初等列变换。

因此 A A 经过有限次初等列变换化为 B B ,即 A c B A\overset{c}{\sim}B

充分性得证。

定理1(iii)举例验证与一般性证明

一、举例验证定理1(iii)

A = [ 1 2 3 4 5 6 ] , m = 2 , n = 3 . A = \begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 4 & 5 & 6 \end{bmatrix},\quad m = 2,\mspace{6mu} n = 3.

(一)必要性验证(从等价推出存在可逆矩阵 P , Q P,Q

A A 施行以下初等变换(行变换与列变换混合):

1. 行变换:将第1行的 4 - 4 倍加到第2行: [ 1 2 3 4 5 6 ] r 2 4 r 1 [ 1 2 3 0 3 6 ] . \begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 4 & 5 & 6 \end{bmatrix}\overset{r_{2} - 4r_{1}}{\rightarrow}\begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 0 & - 3 & - 6 \end{bmatrix}.

2. 列变换:将第2列的 1 2 \frac{1}{2} 倍加到第3列: [ 1 2 3 0 3 6 ] c 3 + 1 2 c 2 [ 1 2 4 0 3 7.5 ] . \begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 0 & - 3 & - 6 \end{bmatrix}\overset{c_{3} + \frac{1}{2}c_{2}}{\rightarrow}\begin{bmatrix} 1 & 2 & 4 \\ 0 & - 3 & - 7.5 \end{bmatrix}.

3. 行变换:将第2行乘以 1 3 - \frac{1}{3} [ 1 2 4 0 3 7.5 ] r 2 × ( 1 3 ) B = [ 1 2 4 0 1 2.5 ] . \begin{bmatrix} 1 & 2 & 4 \\ 0 & - 3 & - 7.5 \end{bmatrix}\overset{r_{2} \times ( - \frac{1}{3})}{\rightarrow}B = \begin{bmatrix} 1 & 2 & 4 \\ 0 & 1 & 2.5 \end{bmatrix}.

显然 A B A \sim B

对应初等矩阵(按变换顺序记录):

第一次行变换: E 1 = [ 1 0 4 1 ] E_{1} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ - 4 & 1 \end{bmatrix} (2阶)

第二次列变换: F 1 = [ 1 0 0 0 1 0.5 0 0 1 ] F_{1} = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0.5 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix} (3阶)

第三次行变换: E 2 = [ 1 0 0 1 3 ] E_{2} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & - \frac{1}{3} \end{bmatrix} (2阶)

P = E 2 E 1 = [ 1 0 0 1 3 ] [ 1 0 4 1 ] = [ 1 0 4 3 1 3 ] , P = E_{2}E_{1} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & - \frac{1}{3} \end{bmatrix}\begin{bmatrix} 1 & 0 \\ - 4 & 1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ \frac{4}{3} & - \frac{1}{3} \end{bmatrix},

Q = F 1 = [ 1 0 0 0 1 0.5 0 0 1 ] . Q = F_{1} = \begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0.5 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}.

验证: P A Q = [ 1 0 4 3 1 3 ] [ 1 2 3 4 5 6 ] [ 1 0 0 0 1 0.5 0 0 1 ] = [ 1 2 4 0 1 2.5 ] = B . PAQ = \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ \frac{4}{3} & - \frac{1}{3} \end{bmatrix}\begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 4 & 5 & 6 \end{bmatrix}\begin{bmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0.5 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 & 2 & 4 \\ 0 & 1 & 2.5 \end{bmatrix} = B.

d e t ( P ) = 1 3 0 det(P) = - \frac{1}{3} \neq 0 d e t ( Q ) = 1 0 det(Q) = 1 \neq 0 ,故 P , Q P,Q 均可逆。

说明必要性成立:由 A B A \sim B 可找到可逆矩阵 P , Q P,Q 使 P A Q = B PAQ = B

(二)充分性验证(从存在可逆矩阵 P , Q P,Q 推出等价)

设已找到可逆矩阵 P , Q P,Q 使 P A Q = B PAQ = B ,其中 P , Q P,Q 如上。

由性质2,可逆矩阵可分解为初等矩阵乘积: P = E 2 E 1 , Q = F 1 . P = E_{2}E_{1},\quad Q = F_{1}.

于是 B = E 2 E 1 A F 1 . B = E_{2}E_{1}AF_{1}.

左乘 E 1 , E 2 E_{1},E_{2} 相当于对 A A 进行两次初等行变换;

右乘 F 1 F_{1} 相当于进行一次初等列变换。

因此 A A 经过有限次初等变换(行变换和列变换)化为 B B ,即 A B A \sim B

说明充分性成立。

二、定理1(iii)的一般性证明

(一)必要性证明(等价 ⇒ 存在可逆矩阵 P , Q P,Q

已知 A B A \sim B ,即存在有限次初等变换(行变换和列变换)将 A A 化为 B B

设这些变换依次为: A 行变换 列变换 B . A\overset{\text{行变换}}{\rightarrow}\cdots\overset{\text{列变换}}{\rightarrow}B.

可将变换顺序整理为:先进行所有行变换,再进行所有列变换,

因为初等行变换与列变换可交换顺序(不影响最终形状)。

设行变换对应 m m 阶初等矩阵 E 1 , E 2 , , E r E_{1},E_{2},\ldots,E_{r}

列变换对应 n n 阶初等矩阵 F 1 , F 2 , , F s F_{1},F_{2},\ldots,F_{s}

E r E 1 A F 1 F s = B . E_{r}\cdots E_{1}AF_{1}\cdots F_{s} = B.

P = E r E 1 , Q = F 1 F s . P = E_{r}\cdots E_{1},\quad Q = F_{1}\cdots F_{s}.

P P m m 阶可逆矩阵, Q Q n n 阶可逆矩阵,且 P A Q = B . PAQ = B.

必要性得证。

(二)充分性证明(存在可逆矩阵 P , Q P,Q ⇒ 等价)

已知存在可逆矩阵 P , Q P,Q 使 P A Q = B PAQ = B

由性质2, P P 可分解为 m m 阶初等矩阵乘积: P = E 1 E 2 E r P = E_{1}E_{2}\cdots E_{r}

Q Q 可分解为 n n 阶初等矩阵乘积: Q = F 1 F 2 F s Q = F_{1}F_{2}\cdots F_{s}

于是 B = E 1 E r A F 1 F s . B = E_{1}\cdots E_{r}AF_{1}\cdots F_{s}.

左乘 E i E_{i} 相当于进行一次初等行变换,右乘 F j F_{j} 相当于进行一次初等列变换。

因此 A A 经过有限次初等变换化为 B B ,即 A B A \sim B

充分性得证。

定理1把矩阵的初等变换与矩阵的乘法联系了起来

从而可以依据矩阵乘法的运算规律得到初等变换的运算规律

也可以利用矩阵的初等变换去研究矩阵的乘法

下面先给出定理1的一个推论 , 然后介绍一种利用初等变换求逆阵的方法

推论 方阵A可逆的充分必要条件是A r \begin{matrix} r \\ \sim \end{matrix} E

举例验证推论。

一、必要性:若 A A 可逆,则 A r E A\overset{r}{\sim}E

例1 设 A = [ 1 2 3 4 ] A = \begin{bmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \end{bmatrix}

因为 d e t ( A ) = 1 × 4 2 × 3 = 2 0 det(A) = 1 \times 4 - 2 \times 3 = - 2 \neq 0 ,故 A A 可逆。

化为单位矩阵的初等行变换过程:

1. 将 [ 1 2 3 4 ] \begin{bmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \end{bmatrix} 的第1行的-3倍加到第2行得: [ 1 2 0 2 ] \begin{bmatrix} 1 & 2 \\ 0 & - 2 \end{bmatrix}

2. 将 [ 1 2 0 2 ] \begin{bmatrix} 1 & 2 \\ 0 & - 2 \end{bmatrix} 的第 2 行乘以 1 2 - \frac{1}{2} 得: [ 1 2 0 1 ] \begin{bmatrix} 1 & 2 \\ 0 & 1 \end{bmatrix}

3. 将 [ 1 2 0 1 ] \begin{bmatrix} 1 & 2 \\ 0 & 1 \end{bmatrix} 的第2行的负2倍加到第1行得 [ 1 0 0 1 ] = E \begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1 \end{bmatrix} = E

因此 A r E A\overset{r}{\sim}E ,必要性得证。

二、充分性:若 A r E A\overset{r}{\sim}E ,则 A A 可逆

例2 设 B = [ 2 1 1 1 ] B = \begin{bmatrix} 2 & 1 \\ 1 & 1 \end{bmatrix}

验证是否 B r E B\overset{r}{\sim}E : 对其进行初等行变换:

1. 交换第 1 行与第 2 行(为方便计算): [ 2 1 1 1 ] r 1 r 2 [ 1 1 2 1 ] \begin{bmatrix} 2 & 1 \\ 1 & 1 \end{bmatrix}\overset{r_{1} \leftrightarrow r_{2}}{\rightarrow}\begin{bmatrix} 1 & 1 \\ 2 & 1 \end{bmatrix}

2. 第 2 行减去 2 倍的第 1 行: r 2 2 r 1 [ 1 1 0 1 ] \overset{r_{2} - 2r_{1}}{\rightarrow}\begin{bmatrix} 1 & 1 \\ 0 & - 1 \end{bmatrix}

3. 第 2 行乘以 1 - 1 ): r 2 [ 1 1 0 1 ] \overset{- r_{2}}{\rightarrow}\begin{bmatrix} 1 & 1 \\ 0 & 1 \end{bmatrix}

4. 第 1 行减去第 2 行: r 1 r 2 [ 1 0 0 1 ] = E \overset{r_{1} - r_{2}}{\rightarrow}\begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1 \end{bmatrix} = E

因此 B r E B\overset{r}{\sim}E

推断 B B 可逆:

B r E B\overset{r}{\sim}E 可知,存在可逆矩阵 P P (若干初等矩阵的乘积),使得 P B = E PB = E

两边同时左乘 P 1 P^{- 1} B = P 1 B = P^{- 1}

由于可逆矩阵的逆矩阵仍可逆,故 B B 可逆。

因为 d e t ( B ) = 2 × 1 1 × 1 = 1 0 det(B) = 2 \times 1 - 1 \times 1 = 1 \neq 0

确实可逆,充分性得证。

推论的一般性证明

一、必要性:若 A A 可逆,则 A r E A\overset{r}{\sim}E

证明:设 A A 是一个 n × n n \times n 可逆矩阵。

1. 因为 A A 可逆,所以 d e t ( A ) 0 det(A) \neq 0

2. 对 A A 进行初等行变换,可将其化为行最简形矩阵 R R

3. 由于初等行变换不改变矩阵是否可逆(因为初等矩阵可逆),

所以 R R 也是可逆的。

4. 可逆的行最简形矩阵必须是单位矩阵 E E

理由:若 R R 有零行,则 d e t ( R ) = 0 det(R) = 0 ,与可逆矛盾。

所以 R R 的每一行都是非零行,且每行首非零元为 1,

并且这些 1 在不同列(否则会有自由列,导致不可逆)。

因此 R R 是一个主对角线上全为 1 的单位矩阵。

5. 所以存在有限次初等行变换将 A A 变为 E E ,即 A r E A\overset{r}{\sim}E

二、充分性:若 A r E A\overset{r}{\sim}E ,则 A A 可逆

证明:

已知 A r E A\overset{r}{\sim}E ,即存在有限个初等矩阵 P 1 , P 2 , , P l P_{1},P_{2},\ldots,P_{l} (每个 P i P_{i} 对应一次初等行变换),使得: P l P l 1 P 1 A = E P_{l}P_{l - 1}\cdots P_{1}A = E

1. 初等矩阵都是可逆的,因此 P = P l P l 1 P 1 P = P_{l}P_{l - 1}\cdots P_{1} 是可逆矩阵。

2. 由上式得: P A = E PA = E

3. 两边左乘 P 1 P^{- 1} 得: A = P 1 E = P 1 A = P^{- 1}E = P^{- 1}

4. 由于 P P 可逆,所以 P 1 P^{- 1} 也可逆,因此 A A 可逆。

定理1表明 , 如果A 与 B行等价,即A经一系列初等行变换变为B

则有可逆矩阵P , 使PA=B ,

由PA=B 得 (PA , PE)=P(A , E)=(B , P),

因为P与(A , E)相乘,相当于(A , E)作初等行变换,

从而得(A , E) 与 (B , P)等价,

对分块矩阵(A , E) 实行初等变换,就同时得到行最简形矩阵B和可逆矩阵P,

例1设A= [ 2 1 1 1 1 2 4 6 2 ] \begin{bmatrix} 2 & - 1 & - 1 \\ 1 & 1 & - 2 \\ 4 & - 6 & 2 \end{bmatrix} 的行最简形矩阵为F , 求F

并求一个可逆矩阵P , 使PA=F

解:

由PA=F 得 (PA , PE)=P(A , E)=(F , P),从而得(A , E) 与 (F , P)等价,

对分块矩阵(A , E) 实行初等变换,就同时得到行最简形矩阵F和可逆矩阵P,

运算如下:

(A , E)= [ 2 1 4 1 1 6 1 2 2 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ] r 1 r 2 r 3 2 r 2 r 2 2 r 1 [ 1 0 0 1 3 4 2 3 4 0 1 2 1 2 0 0 0 1 ] \left\lbrack \begin{matrix} 2 \\ 1 \\ 4 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 1 \\ 1 \\ - 6 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 1 \\ - 2 \\ 2 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 1 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 0 \\ 1 \end{matrix} \right\rbrack\overset{\begin{matrix} r_{1} \leftrightarrow r_{2} \\ r_{3} - 2r_{2} \\ r_{2} - 2r_{1} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 1 \\ - 3 \\ - 4 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 2 \\ 3 \\ 4 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 1 \\ - 2 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 1 \\ - 2 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 0 \\ 1 \end{matrix} \right\rbrack

r 2 r 3 r 1 r 2 r 3 + 4 r 2 [ 1 0 0 0 1 0 1 1 0 3 3 10 3 2 8 1 1 3 ] \overset{\begin{matrix} r_{2} - r_{3} \\ r_{1} - r_{2} \\ r_{3} + 4r_{2} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 1 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 1 \\ - 1 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 3 \\ 3 \\ 10 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 3 \\ - 2 \\ - 8 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 1 \\ - 1 \\ - 3 \end{matrix} \right\rbrack

故F= [ 1 0 1 0 1 1 0 0 0 ] \begin{bmatrix} 1 & 0 & - 1 \\ 0 & 1 & - 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{bmatrix} 为A的行最简形矩阵,

而使PA=F的可逆矩阵为P= [ 3 3 1 3 2 1 10 8 3 ] \begin{bmatrix} - 3 & 3 & 1 \\ 3 & - 2 & - 1 \\ 10 & - 8 & - 3 \end{bmatrix}

注: 上述解中所得(F , P) , 可继续作初等行变换r3×k , r1+kr3 , r2+kr3

则F不变而P变

由此可知本例中使PA=F的可逆矩阵P不是惟一的

例2设A= [ 0 2 1 3 0 2 2 3 0 ] \begin{bmatrix} 0 & - 2 & 1 \\ 3 & 0 & - 2 \\ - 2 & 3 & 0 \end{bmatrix} , 试证明A可逆 , 并求A-1

解: 如同例1 , 初等行变换把(A , E)化成(F , P) , 其中F为A的行最简形矩阵

如果F=E , 由定理1之推论知A可逆 , 并由PA=E , 知P=A-1 , 运算如下:

(A , E)= [ 0 3 2 2 0 3 1 2 0 1 0 0 0 1 0 0 0 1 ] r 1 × 3 r 3 + 2 r 2 r 1 r 2 [ 3 0 0 0 2 9 2 1 4 0 1 0 1 0 2 0 0 3 ] \left\lbrack \begin{matrix} 0 \\ 3 \\ - 2 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 2 \\ 0 \\ 3 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 1 \\ - 2 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 1 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 0 \\ 1 \end{matrix} \right\rbrack\overset{\begin{matrix} r_{1} \times 3 \\ r_{3} + 2r_{2} \\ r_{1} \leftrightarrow r_{2} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{matrix} 3 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ - 2 \\ 9 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 2 \\ 1 \\ - 4 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 1 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 2 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 0 \\ 3 \end{matrix} \right\rbrack

r 3 × 2 r 3 + 9 r 2 [ 3 0 0 0 2 0 2 1 1 0 1 9 1 0 4 0 0 6 ] r 1 + 2 r 3 r 2 r 3 [ 3 0 0 0 2 0 0 0 1 18 8 9 9 4 4 12 6 6 ] \overset{\begin{matrix} r_{3} \times 2 \\ r_{3} + 9r_{2} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{matrix} 3 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ - 2 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 2 \\ 1 \\ 1 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 1 \\ 9 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 4 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 0 \\ 6 \end{matrix} \right\rbrack\overset{\begin{matrix} r_{1} + 2r_{3} \\ r_{2} - r_{3} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{matrix} 3 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ - 2 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 0 \\ 1 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 18 \\ - 8 \\ 9 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 9 \\ - 4 \\ 4 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 12 \\ - 6 \\ 6 \end{matrix} \right\rbrack

r 1 ÷ 3 r 2 ÷ ( 2 ) [ 1 0 0 0 1 0 0 0 1 6 4 9 3 2 4 4 3 6 ] \overset{\begin{matrix} r_{1} \div 3 \\ r_{2} \div ( - 2) \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 1 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 0 \\ 1 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 6 \\ 4 \\ 9 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 3 \\ 2 \\ 4 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 4 \\ 3 \\ 6 \end{matrix} \right\rbrack

因A r \begin{matrix} r \\ \sim \end{matrix} E , 故A可逆 , 且A-1= [ 6 3 4 4 2 3 9 4 6 ] \begin{bmatrix} 6 & 3 & 4 \\ 4 & 2 & 3 \\ 9 & 4 & 6 \end{bmatrix}

例3求解矩阵方程AX=B , 其中A= [ 2 1 3 1 2 2 1 3 2 ] \begin{bmatrix} 2 & 1 & - 3 \\ 1 & 2 & - 2 \\ - 1 & 3 & 2 \end{bmatrix} , B= [ 1 1 2 0 2 5 ] \begin{bmatrix} 1 & - 1 \\ 2 & 0 \\ - 2 & 5 \end{bmatrix}

解: 设可逆矩阵P使PA=F为行最简形矩阵 , 则P(A , B)=(F , PB)

因此对矩阵(A , B)作初等行变换把A变为F , 同时把B变为PB

若F=E , 则A可逆 , 且P=A-1 , 这时所给方程有惟一解X=PB=A-1B

由(A , B)= [ 2 1 1 1 2 3 3 2 2 1 2 2 1 0 5 ] r 1 r 2 r 2 2 r 1 r 3 + r 1 [ 1 0 0 2 3 5 2 1 0 2 3 0 0 1 5 ] \left\lbrack \begin{matrix} 2 \\ 1 \\ - 1 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 1 \\ 2 \\ 3 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 3 \\ - 2 \\ 2 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 1 \\ 2 \\ - 2 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 1 \\ 0 \\ 5 \end{matrix}\ \ \ \right\rbrack\overset{\begin{matrix} r_{1} \leftrightarrow r_{2} \\ r_{2} - 2r_{1} \\ r_{3} + r_{1} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 2 \\ - 3 \\ 5 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 2 \\ 1 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 2 \\ - 3 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ - 1 \\ 5 \end{matrix}\ \ \ \right\rbrack

r 3 r 2 r 2 ÷ 5 r 3 + 3 r 2 [ 1 0 0 2 1 0 2 0 1 2 0 3 0 1 2 ] r 1 2 r 2 + 2 r 3 [ 1 0 0 0 1 0 0 0 1 4 0 3 2 1 2 ] \overset{\begin{matrix} r_{3} \leftrightarrow r_{2} \\ r_{2} \div 5 \\ r_{3} + 3r_{2} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 2 \\ 1 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 2 \\ 0 \\ 1 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 2 \\ 0 \\ - 3 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 1 \\ 2 \end{matrix}\ \ \ \right\rbrack\overset{r_{1} - 2r_{2} + 2r_{3}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 1 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 0 \\ 1 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} - 4 \\ 0 \\ - 3 \end{matrix}\ \ \ \ \ \begin{matrix} 2 \\ 1 \\ 2 \end{matrix}\ \ \ \right\rbrack

可见A r \begin{matrix} r \\ \sim \end{matrix} E , 因此A可逆 , 且X=A-1B = [ 4 2 0 1 3 2 ] \begin{bmatrix} 4 & 2 \\ 0 & 1 \\ - 3 & 2 \end{bmatrix} 即为所给方程的惟一解

例2和例3是一种用初等行变换求A-1或A-1B的方法

当A为3阶或更高阶的矩阵时 , 求A-1或A-1B通常都用此方法

这是当A为可逆矩阵时 , 求解方程AX=B的方法

(求A-1也就是求方程AX=E的解)

这方法就是把方程AX=B的增广矩阵(A , B)化为行最简形矩阵

从而求得方程的解,

这与求解线性方程组Ar=b时

把增广矩阵(A , b)化为行最简形矩阵的方法是一样的

特别当B为列向量时 , 得到了一个求解线性方程组的新途径

例4求解线性方程组 { x 1 x 2 x 3 = 2 2 x 1 x 2 3 x 3 = 1 3 x 1 + 2 x 2 5 x 3 = 0 \left\{ \begin{array}{r} x_{1} - x_{2} - x_{3} = 2 \\ 2x_{1} - x_{2} - 3x_{3} = 1 \\ 3x_{1} + 2x_{2} - 5x_{3} = 0 \end{array} \right.\

解: 记此方程组为Ax=b , 则得下列增广矩阵

(A , b)= [ 1 2 3 1 1 2 1 3 5 2 1 0 ] r 2 2 r 1 r 3 3 r 1 [ 1 0 0 1 1 5 1 1 2 2 3 6 ] \left\lbrack \begin{matrix} 1 \\ 2 \\ 3 \end{matrix}\ \ \ \ \begin{matrix} - 1 \\ - 1 \\ 2 \end{matrix}\ \ \ \ \begin{matrix} - 1 \\ - 3 \\ - 5 \end{matrix}\ \ \ \ \begin{matrix} 2 \\ 1 \\ 0 \end{matrix} \right\rbrack\overset{\begin{matrix} r_{2} - 2r_{1} \\ r_{3} - 3r_{1} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \begin{matrix} - 1 \\ 1 \\ 5 \end{matrix}\ \ \ \ \begin{matrix} - 1 \\ - 1 \\ - 2 \end{matrix}\ \ \ \ \begin{matrix} 2 \\ - 3 \\ - 6 \end{matrix} \right\rbrack

r 1 + r 2 r 3 5 r 2 r 3 × 1 3 [ 1 0 0 0 1 0 2 1 1 1 3 3 ] r 1 + 2 r 3 r 2 + r 3 [ 1 0 0 0 1 0 0 0 1 5 0 3 ] \overset{\begin{matrix} r_{1} + r_{2} \\ r_{3} - 5r_{2} \\ r_{3} \times \frac{1}{3} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 1 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \begin{matrix} - 2 \\ - 1 \\ 1 \end{matrix}\ \ \ \ \begin{matrix} - 1 \\ - 3 \\ 3 \end{matrix} \right\rbrack\overset{\begin{matrix} r_{1} + 2r_{3} \\ r_{2} + r_{3} \end{matrix}}{\Rightarrow}\left\lbrack \begin{matrix} 1 \\ 0 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 1 \\ 0 \end{matrix}\ \ \ \ \begin{matrix} 0 \\ 0 \\ 1 \end{matrix}\ \ \ \ \begin{matrix} 5 \\ 0 \\ 3 \end{matrix} \right\rbrack

因A r \begin{matrix} r \\ \sim \end{matrix} E , 故A可逆 , 于是方程组有解 , 且解为x=A-1b= [ 5 0 3 ] \begin{bmatrix} 5 \\ 0 \\ 3 \end{bmatrix}

此方程组我们已在第2章例16中分别用克拉默法则和逆矩阵求解过

比较这三种方法 , 显然这里介绍的方法最为方便和快捷